مونوگرافی روستای مجارشین

نظام سنتی آبیاری در روستای مجارشین

شناخت روستای مجارشین

روستای مجارشین در یک منطقه کوهستانی با آب و هوای سرد در زمستانها و آب و هوای معتدل در تابستانها قرار گرفته است . این روستا در نزدیکی کوهستانهای سهند واقع شده است . میزان بارش سالیانه در روستا در حدود 600 - 500 میلیمتر است این در حالی است که میانگین  بارش استان 300 میلیمتر است .

این روستا به دلیل واقع شدن در نزدیکی دو کوه نسبتا بزرگ اوریان با 2850 و آغ دره 2830 متر و فاصله بین این دو کوه با یک و نیم کیلومتر که آغ دره نامیده می شود و برف گیر بودن آنها دارای چشمه های آب متعددی برخوردار می باشد و از ذوب شدن برف ها ، رودخانه فصلی آغ دره به وجود می آید . همچنین رودخانه نسبتا دائمی گنبر چایی از کنار روستای مجارشین عبور می کند .

اراضی روستای مجارشین به سه بخش تقسیم می شوند :

1- زمین های آبی : که در اراضی  « قوزای » و در جنوب روستای مجارشین واقع شده است .

2- زمینهای دیم : در اراضی بالا دست « قوزای » که حقابه ندارند و اراضی « گونی » مجارشین که در شمال روستا واقع شده اند .

3- زمین های لم یزرع : که بیشتر به عنوان مرتع مورد استفاده قرار می گیرند و شامل اراضی سویوخ بولاغ ، آغ دره و اراضی گونی می باشد .

مدار گردش آب


فاصله زمانی دو حقابه را در آبیاری مدار گردش آب می نامند . طبیعی است که هر روستا مخصوص به خود را دارد که در طول زمان به صورت عرفی و سنتی ، شکل حقوقی به خود گرفته و به هر شکل مورد تایید سکنه ای است که در آن منطقه معین بهره می گیرند .
مدار گردش  آب در روستای مجارشین در نقاط مختلف اراضی متفاوت است . در کوشن سویی و رستم چشمه سی از هر 16 شبانه روز یک نوبت است و برای اراضی قنشرلر و یار آلدی سویی از هر 17 شبانه روز یک نوبت است .

مبدأ شروع آبیاری در روستای مجارشین

برای آبیاری اراضی روستای مجارشین ، آبیاری هر شبانه روز را به دو قسمت آبیاری شبانه و آبیاری روزانه تقسیم می کنند . به این صورت که مبدأ آبیاری شبانه از « نوبات قایاسی » و مبدأ آبیاری روزانه را بلندی های آغ دره تعیین می گردد .

مبدأ آبیاری شبانه

نوبات قایاسی: صخره بزرگی در منطفه بلندی های کرین دره می باشد . هنگامی که سایه دره مشرف بر آن به کناره صخره رسید نوبت آبیاری شبانه اراضی شروع و یا تعویض نوبت می گردد .

          نوبات قایاسی مجارشین ( صخره معرف نوبت بندی آبیاری شبانه روستای مجارشین )

مبدأ آبیاری روزانه

اراضی که شبانه شروع به آبیاری می شوند تا صبح ادامه می یابد و هنگام تابش نور خورشید بر بلندی های آغ دره نوبت آبیاری روزانه اراضی شروع و یا تعویض نوبت می گردند .

آبیاری اراضی روستا به این ترتیب ادامه می یابد تا اینکه بعد از 16 که روز مدار گردش آبیاری روستا تغییر می یابد اراضی که شبانه آبیاری شده اند از روزانه شروع به آبیاری می شوند تا به این طریق عدالت رعایت شود.

        آغ دره مجارشین

پُشک انداختن

در روستای مجارشین برای آنکه مشخص شود در طی شانزده شبانه روز آبیاری چه کسی نوبت اول ، دوم ، سوم و ... شانزدهمین آبیاری است وچه کسی نوبت آبیاری روزانه یا شبانه است اقدام به پشک انداختن می کنند تا به این صورت هیچ گونه تبعیضی بین اهالی روستای مجارشین به وجود نیاید .

توزیع منابع آب روستای مجارشین


1- رستم چشمه سی : این چشمه در دامنه ی کوه اوریان و جنوب شرق روستا واقع شده است . در جلوی این چشمه یک آبگیری ساخته شده تا آب چشمه در آن جمع بشود و بعد مورد استفاده قرار گیرد . تقسیم بندی آب این چشمه به این ترتیب است که برای هر 20 من زمین (3140 مترمربع ) ، 24 ساعت آب و یا به عبارتی یک آبگیر اختصاص می یابد . میزان مساحت اراضی که این چشمه آنها را آبیاری می کند بیش از 5 هکتار می باشد . نوبت بندی از این چشمه برای آبیاری اراضی از هر شانزده شبانه روز یک نوبت است.

مساحت زمین =     50240 = 16 * 3140
میزان آبیاری برحسب هکتار :       5/024   =  10000 / 50240

2-  چشمه های موجود در آغ دره شامل ( قیه چشمه سی ، قوشا چشمه سی ، آناخاتون چشمه سی ، حسن آقا چشمه سی ) و همچنین  اَرزآلی چشمه سی ، اَرپناه چشمه سی ، مهیر چشمه سی ، قیه لیک چشمه سی ) که در مجموع کوشن سویی گفته می شود : اصلی ترین و مهمترین منبع آبیاری بیشتر اراضی غرب روستای مجارشین است که با آبیاری اراضی بالا دست شروع و تا اراضی نزدیک روستای جراغیل که « آشا کوشن » گفته می شود ،  ادامه می یابد .

میزان آبیاری از این منبع آب برای هر 20 من زمین یک ساعت آب است به عبارت دیگر برای هر من زمین سه دقیقه آب تعلق می گیرد و از هر 16 شبانه روز یکبار نوبت آبیاری اراضی است . مساحت کل اراضی  که از این چشمه ها آبیاری می شود در حدود  120  هکتار است .

مساحت زمین =                         1205760 = 16 * 24*3140

میزان آبیاری برحسب هکتار :       120/576   =  10000 / 1205760

          مهیر چشمه مجارشین

3- قویی چشمه سی و باپیر چشمه سی  : یکی دیگر از چشمه های اصلی روستای مجارشین است که برای آبیاری بیشتر اراضی شرق مجارشین از آن استفاده می شود . از این چشمه برای آبیاری ارضی پاینتر از اراضی ای که از رستم چشمه سی آبیاری می شود ، استفاده می شود و تا اراضی ای که « یار آدی » گفته می شود ، ادامه می یابد . نوبت بندی این چشمه هم از هر 17 شبانه روز یکبار است  و برای هر 9 من زمین یک ساعت آب تعلق می گیرد .

               قویی چشمه مجارشین

4- مجموع چشمه های کوچک : این چشمه ها از مجموع چشمه های کوچکی تشکیل شده که پایین تر از چشمه مهیر قرار دارند . از این آبها برای آبیاری اراضی پاینتر از مهیر تا اراضی «قنشرلر » و «گوللی» و ... استفاده می شود . نوبت بندی این منبع تامین آب اراضی ذکر شده از هر 17 شبانه روز یکبار است . توزیع آب در این منبع آب برای هر من زمین  30 دقیقه است . این منبع آب از کم آب ترین منابع آبی روستای مجارشین است که در فصول گرم سال مشکلات زیاذی را برای کشاورزان ایجاد می کند .


5- گنبر چایی : منبع تامین آب اراضی حاشیه رود خانه است و اگرچه در بعضی از نقاط نوبت بندی شده ولی در کل ، اراضی حاشیه این رودخانه مشکل کم آبی را ندارند . برای آبیاری باغات کناره گنبر چایی در داخل رودخانه  سد و بند هایی را برای جمع شدن آب ایجاد میکنند و سپس از طریق نهرها آب موجود را به اراضی انتقال می دهند .